Jaaroverzicht

Museale Zaken

Schets van de sector

De sector Museale Zaken draagt zorg voor het beheer, tentoonstellen en ontsluiten van de waardevolle en unieke collecties van het VGM en DMC. Deze sector organiseert spraakmakende tentoonstellingen, zorgt voor het beheer en behoud en de uitbreiding van de collectie, voert bruikleenprocessen uit, geeft educatieve projecten vorm en verricht hoogstaand wetenschappelijk onderzoek.

Onder de sector Museale Zaken vallen de afdelingen Collectie & Onderzoek, Collectiebeheer & Restauratie, Registrar’s Office, Collectie Informatie, Educatie & Interpretatie, Team Tentoonstellingen en zustermuseum DMC in Den Haag.

Van Gogh Museum | Foto: Jan-Kees Steenman Van Gogh Museum | Foto: Jan-Kees Steenman

Tentoonstellingen

Naast de presentatie van de vaste collectie organiseert het VGM een uitgebreid programma van tijdelijke tentoonstellingen. Jaarlijks zijn er twee grote tentoonstellingen en een meer bescheiden zomerpresentatie in de tentoonstellingsvleugel van het museum. Daarnaast worden in het Rietveldgebouw kleinere tentoonstellingen van hedendaagse kunstenaars gehouden.

Van Gogh & Japan

23 maart – 24 juni 2018

De tentoonstelling Van Gogh & Japan, die eerst op drie plaatsen in Japan te zien was, liet met circa 60 schilderijen en tekeningen van Van Gogh en een rijke selectie Japanse prenten zien hoe veelomvattend Van Goghs bewondering voor de Japanse kunst was en hoe ingrijpend zijn werk erdoor veranderde. Bijzondere bruiklenen uit musea en particuliere collecties van over de hele wereld kwamen naar Amsterdam, waaronder Zelfportret met verbonden oor (1889, The Courtauld Gallery, Londen). De tentoonstelling trok circa 430.000 bezoekers en was daarmee zeer succesvol. Doordat bezoekers hun ticket vooraf online moesten boeken, kon de drukte in het museum optimaal worden gespreid.

Bij de tentoonstelling verscheen een rijk geïllustreerde catalogus van de hand van VGM-conservatoren en experts uit het veld. Aan de verzameling Japanse prenten van Vincent van Gogh werd een aparte publicatie gewijd die de aard van deze collectie analyseert, de totstandkoming beschrijft en de oorspronkelijke samenstelling reconstrueert. Deze deelcollectie van het museum werd tegelijkertijd ontsloten op de website van het museum. Op 6 en 7 juni 2018 organiseerde het VGM een internationaal symposium over het thema Van Gogh & Japan, waarin ook aandacht werd besteed aan het japonisme en het primitivisme.

Van Gogh & Japan | Foto: Jan-Kees Steenman Van Gogh & Japan | Foto: Jan-Kees Steenman

Zijne Majesteit de Koning en conservator Nienke Bakker | Foto: Jan-Kees Steenman Zijne Majesteit de Koning en conservator Nienke Bakker | Foto: Jan-Kees Steenman

Gauguin & Laval op Martinique

5 oktober 2018 – 13 januari 2019

In Gauguin & Laval op Martinique waren voor het eerst vrijwel alle werken die de kunstenaarsvrienden Paul Gauguin en Charles Laval op Martinique maakten samen te zien. De tentoonstelling bood het museum de gelegenheid om, samen met de bezoekers, te reflecteren op actuele thema’s als kolonialisme, taal, afkomst en beeldvorming, en is aangegrepen om te leren over inclusieve interpretatie. De tentoonstelling trok ruim 180.000 bezoekers.

De randprogrammering, waarin onder andere ruimte werd geboden om met het publiek in gesprek te gaan, was een groot succes. Het programmaonderdeel Verkeerd verbonden, behorend bij het leertraject Van Gogh verbindt, werd ontwikkeld in co-creatie met een denktank van 24 jongvolwassenen en resulteerde in drie uitverkochte discussiemiddagen met jongvolwassenen met een migratieachtergrond.

In de tweede helft van 2018 vond in het museum een expertmeeting plaats in het kader van het onderzoek en de tentoonstelling. De resultaten van deze bijeenkomst zullen in 2021 worden gepubliceerd in de reeks Van Gogh Museum Studies.

Gauguin & Laval op Martinique | Foto: Mike Bink Gauguin & Laval op Martinique | Foto: Mike Bink

Verkeerd Verbonden | Foto: Randy Da-Costa Verkeerd Verbonden | Foto: Randy Da-Costa

Van Gogh droomt

27 juli 2018 – 13 januari 2019

De zomerpresentatie Van Gogh droomt. Een reis door zijn geest was een verhalende installatie over het gevoelsleven van Van Gogh. Met licht, kleur en geluid werd een zintuigelijke ervaring gecreëerd, gebaseerd op de turbulente periode waarin Van Gogh in het Zuid-Franse Arles verbleef. Het was voor het eerst dat we het verhaal van Van Gogh vertelden zonder kunstwerken te tonen. De presentatie trok in 2018 bijna 200.000 bezoekers en zal in de zomer van 2019 worden herhaald.

Van Gogh droomt | Foto: Maartje Strijbis Van Gogh droomt | Foto: Maartje Strijbis

Van Gogh droomt | Foto: Maartje Strijbis Van Gogh droomt | Foto: Maartje Strijbis

Van Gogh inspireert: John Chamberlain

In het Rietveldgebouw was de kleinere tentoonstelling Van Gogh inspireert: John Chamberlain te zien, met vijf sculpturen van kunstenaar John Chamberlain. Chamberlain was een groot bewonderaar van het werk van Vincent van Gogh en liet zich door zijn werk inspireren, vooral door zijn kleurgebruik en expressieve verfstreek.

Van Gogh inspireert: John Chamberlain | Foto: Michael Floor Van Gogh inspireert: John Chamberlain | Foto: Michael Floor

Onderzoek en restauratie

Onderzoek

Een volledige lijst van lopende onderzoeksprojecten is te vinden in de bijlage Onderzoeksprojecten.

Onderzoeksbeurs

Met de Van Gogh Museum Onderzoeksbeurs kunnen recent afgestudeerde kunsthistorici onderzoek doen naar een onderwerp dat verband houdt met het collectiegebied van het museum. In 2018 werd de beurs toegekend aan Fiona Saint-Davis. Ze zal de beurs van het VGM gebruiken om verder onderzoek te doen naar de bordeeltekeningen van Van Goghs tijdgenoot Emile Bernard.

Restauratie

In 2018 heeft een aantal mooie restauraties plaatsgevonden en zijn interessante non-destructieve onderzoeken uitgevoerd ten behoeve van behandelingen. Zo is de intensieve behandeling uitgevoerd van de olieverfschets Apollo verslaat Python (1850) van Eugène Delacroix. In voorbereiding op de restauratie van de twee in 2016 teruggevonden schilderijen van Van Gogh, Zeegezicht bij Scheveningen (1882) en Het uitgaan van de Hervormde Kerk te Nuenen (1884-1885), zijn deze uitgebreid materiaal-technisch onderzocht. Op basis van het onderzoek naar Zeegezicht bij Scheveningen is een 3D-geprinte mal vervaardigd voor de reconstructie van de lacune die tijdens de roof in het schilderij is ontstaan.

De volledige lijst van behandelde werken is te vinden in de bijlage Behandelde werken.

De vernisafname | Foto: restauratie-atelier VGM De vernisafname | Foto: restauratie-atelier VGM

Het afspannen van het doubleerlinnen waar het papier op was geplakt | Foto: restauratie-atelier VGM Het afspannen van het doubleerlinnen waar het papier op was geplakt | Foto: restauratie-atelier VGM

Activiteiten

Ontrafel Van Gogh

Met de app Ontrafel Van Gogh zetten we het succes van Touch Van Gogh voort. Met intuïtieve touchtechnieken laat deze app zien hoe Van Gogh werkte en hoe het VGM als kenniscentrum zijn werk voor de toekomst beheert. Deze nieuwe versie is inzetbaar op verschillende platforms en browsers, in het museum, online en voor outreach als de Meet Vincent van Gogh Experience.

Van Gogh gaat naar school

Het VGM wil dat elk Nederlands kind Van Gogh leert kennen. Daarom bieden we onderwijs aan in het museum, en ook online met digibordlessen voor alle niveaus in het basis- en voortgezet onderwijs. In 2018 gaven getrainde docenten 132 lessen op focuswijkscholen via het programma Van Gogh gaat naar school. Ruim 66.000 leerlingen bezochten het museum in schoolverband. Bezoek van Nederlandse scholen blijft procentueel achter, waarbij vooral havo- en vwo-scholieren het museum bezoeken. Aangezien 60% van de leerlingen naar het vmbo gaat en veel van die kinderen van huis uit minder kennismaken met cultuur, zijn we gestart met verbeteringen om de aansluiting met dit onderwijssegment te versterken. Daarnaast zijn we een marketingcampagne gestart om ons onderwijsaanbod beter bekend te maken bij scholen.

Van Gogh verbindt

Van Gogh verbindt is een vierjarig leertraject (2017-2021) waarmee het VGM samen met partner Fonds 21 onderzoekt hoe het museum relevanter kan worden voor Amsterdamse jongeren met een migratieachtergrond. Het museum voert hiervoor met een denktank van 24 jongvolwassenen uit de doelgroep 40 pilots uit, waarvan Impact Center Erasmus (Erasmus Universiteit Rotterdam) de maatschappelijke impact onderzoekt. Inmiddels zijn er 15 pilots uitgevoerd, waarmee we werken aan de vier P’s van de Code Culturele Diversiteit: programma, publiek, personeel en partners.

Naar aanleiding van de impactonderzoeken zal dit programma worden doorontwikkeld en zal de leerlijn met vmbo worden versterkt. De pilots waarbij partners uit het Van Gogh verbindt-netwerk co-programmeerden tijdens de Vincent op Vrijdag-avonden waren succesvol en zullen in 2019 worden voortgezet. Dat Van Gogh verbindt (inter)nationaal wordt gezien als een voorbeeld, blijkt uit opname in de Verkenning Amsterdamse Kunstraad 2019, uit de nominatie voor de &Award 2018 (Cultuur & Creatief Inclusief) en uit de vele vragen uit het veld.

Deelnemers Van Gogh ontmoet | Foto: Brenda Roos Deelnemers Van Gogh ontmoet | Foto: Brenda Roos

Van Gogh ontmoet

Het VGM wil verschil maken in een vergrijzende wereld. Speciaal getrainde docenten gaven 49 workshops op locatie aan kwetsbare ouderen. Op verzoek van ouderen zijn we in 2018 gestart met Van Gogh ontmoet: museumbezoek met activiteiten en extra begeleiding (70+) in het museum. Aangezien 89% van hen (zeer) tevreden was, zetten we deze dagen in 2019 voort en delen we onze ervaringen met andere musea.

Expertmeeting Olijfgaarden

Als startpunt voor een nieuw onderzoeksproject naar de olijfgaarden in het werk van Van Gogh vond in november 2018 een bijzondere expertmeeting plaats in de restauratieateliers van het VGM en het Kröller-Müller Museum. Restauratoren van het VGM gaven een toelichting op het uitgebreide materiaal-technische onderzoek dat naar de olijfgaardschilderijen in de collectie van het VGM is uitgevoerd.

Toegankelijkheid

Het VGM wil Van Gogh toegankelijk maken voor zoveel mogelijk mensen. Om binnen het VGM het bewustzijn van toegankelijkheid te vergroten is een intern traject gestart waarbij elke medewerker vanuit zijn eigen expertise een bijdrage kan leveren aan een toegankelijker VGM. Met Van Gogh op gevoel, een interactief programma voor blinden en slechtzienden, en rondleidingen in gebarentaal bieden we programma’s voor mensen met een fysieke beperking.

Inclusiviteit

In 2018 is een diversiteitsenquête onder VGM-medewerkers gehouden om diversiteit en inclusiviteit intern te meten. Uit een eerste analyse blijkt dat medewerkers positief staan tegenover een inclusiever VGM en tegelijkertijd vinden dat de organisatie geen afspiegeling hoeft te zijn van de samenleving. Dit vraagt om het blijven bevorderen van intern bewustzijn om onbewuste vooroordelen en exclusie te voorkomen. Met de nieuwe HR-notitie Inclusief Werkgeverschap wordt ingezet op drie diversiteitskenmerken: leeftijd, migratieachtergrond en onderwijsniveau. Door het leertraject Van Gogh verbindt worden medewerkers in alle organisatieniveaus, van operationeel tot aan de Raad van Toezicht, zich bewuster van hun unconscious bias en wordt inclusiviteit beter bespreekbaar.

Digitalisering

Mede naar aanleiding van de verhuizing van het kantoorpand is een groot digitaliseringstraject ingezet. In de eerste fase van het digitaliseringsproces zijn ruim 1 miljoen papieren pagina’s, foto’s, dia’s en ektachromen groepsgewijs digitaal gemaakt. De statistieken van digitalisering zijn te vinden in de bijlage Bibliotheek en documentatie.

Multimediatour

In 2018 is een redesign van de multimediatour gestart om het gebruiksgemak te verbeteren. Ook wordt er verder geïnvesteerd in de 11-talige multimediatour die bij de vaste collectie en bij alle tentoonstellingen wordt aangeboden en die door 30,9% van de bezoekers werd gebruikt.

Aanwinsten en bruiklenen

Aanwinsten

Ook in 2018 was het museum weer in staat om bijzondere werken aan de collectie toe te voegen. De meest in het oog springende aankopen zijn het schilderij Moederschap (Vierge au baiser) (1896-1897) van Maurice Denis, de geschilderde tekening In Saint-Lazare (A Saint-Lazare) (1886) van Henri de Toulouse-Lautrec, en een groep van maar liefst 91 prenten van Camille Pissarro. Ook ontvingen we een aantal schenkingen: een waaiervormige waterverftekening van Pierre Bonnard, een tekening van Jean-François Millet en een groep prenten van Paul Gachet.

De bruikleen van twee schilderijen van Van Gogh zorgde voor een bijzondere tijdelijke uitbreiding van de collectie. Zelfportret met verbonden oor (1889) en La Crau met bloeiende perzikbomen (1889) van The Courtauld Gallery mochten na de tentoonstelling Van Gogh & Japan langer blijven wegens renovatie van het museum in Londen en waren in de context van onze vaste collectie voor het publiek te zien.

Alle aanwinsten zijn te vinden in de bijlagen Aankopen en Schenkingen.

Bruiklenen

Bij het toegankelijk maken van de collectie hoort ook de presentatie van werken in het buitenland. Het VGM heeft in 2018 onder andere samengewerkt met The National Museum of Modern Art in Kyoto in het kader van de tentoonstelling Van Gogh & Japan. Verder werden ook in 2018 werken in bruikleen gegeven, onder andere voor de tentoonstelling John Russell, Australia’s French Impressionist in de Art Gallery of New South Wales in Sydney van 21 juli 2018 tot en met 11 november 2018, en aan Harvard Art Museums in Cambridge (Massachusetts, VS) van 23 maart 2018 tot en met 10 juli 2018.

Alle in- en uitgaande bruiklenen zijn te vinden in de bijlagen Bruikleenoverzicht uitgaand, Langdurige bruiklenen aan het VGM en Langdurige bruiklenen VGM aan andere musea.